Voor veel mensen is autorijden een dagelijkse, terugkomende routine. Waar komen anders al die ochtendspitsen vandaan? En vergeet ook alle pakketbezorgers, vrachtwagen- en taxichauffeurs niet. Toch zou het goed kunnen dat autorijden voor jou niet zo vanzelfsprekend is en/ of dat je dit liever vermijdt. In dit artikel lees je alles over rijangst. Hoe kan het ontstaan en het allerbelangrijkste: wat je eraan kunt doen?
Naar schatting zijn er in Nederland ongeveer tussen de 800.000 en 1 miljoen mensen die last hebben van rijangst, ook wel amaxofobie. Automakelaar OSW heeft onlangs onder 1068 automobilisten onderzoek gedaan waaruit is gebleken dat 1 op 4 jongeren kampt met rijangst (link naar onderzoek).
Wat is rijangst?
Grote kans dat je een algemeen beeld hebt van amaxofobie. Laten we er wat dieper induiken. Rijangst betekent letterlijk dat je angst ervaart om auto te rijden. Dit hoeft overigens niet direct te betekenen dat je helemaal niet meer in de auto stapt. Sommige mensen met rijangst vermijden autorijden volledig, omdat ze in het algemeen angstig zijn om te rijden. In dat geval is de angst niet gekoppeld aan een specifiek onderdeel of een bepaalde situatie die je als automobilist kunt tegenkomen.
Rijangst kan betekenen dat je zo angstig of nerveus achter het stuur zit dat dit leidt tot angstklachten of paniek. Daarnaast kan het nog wel zijn dat je autorijdt, maar bepaalde situaties vermijdt. Snelwegen en rijden in het donker zijn bekende voorbeelden. Maar ook files, tunnels en zelfs bruggen kunnen spanning oproepen. Het geeft duidelijk weer dat rijangst verschillende uitingen kent.
Hoe ontstaat rijangst precies?
Kan rijangst zomaar ontstaan? Absoluut. Het is dus een misvatting dat het alleen om beginnende automobilisten gaat die amaxofobie ontwikkelen. De oorzaak van de angst is voor iedereen verschillend. Enkele voorbeelden zijn:
Ingrijpende gebeurtenis
Rijangst wordt regelmatig geassocieerd met een ingrijpende gebeurtenis. Dat kan inderdaad kloppen. Je hebt misschien een auto-ongeluk meegemaakt, groot of klein. Zo´n ervaring kan ervoor zorgen dat je autorijden liever vermijdt. Je hoeft dat ongeluk overigens niet zelf gehad te hebben. Het kan ook zijn dat je er getuige van bent geweest.
Naast dat het grote indruk op je kan maken, kan het er ook voor zorgen dat je hierdoor zelf bang wordt om weer achter het stuur te kruipen. Wat als het jou ook overkomt? Overigens kan ook een bijna-ongeluk zorgen voor angst. Denk aan een situatie waarbij je hard moest remmen of plotseling moest uitwijken.
Paniekaanvallen
Door een angststoornis of fobie kun je last krijgen van angst- of paniekaanvallen. Ook stress op de werkvloer of in je privéleven kan paniek veroorzaken. Paniek kan dus ontstaan door een situatie achter het stuur, maar ook volledig losstaan van het autorijden zelf.
Heb je al eens een angst- of paniekaanval gehad terwijl je achter het stuur zat? Mogelijk ga je autorijden daarmee associëren, waardoor je dit het liefst gaat vermijden. Op die manier kan rijangst ontstaan en in stand blijven.
Andere factoren
Leeftijd en ervaring spelen ook mee bij de ontwikkeling van rijangst. Op latere leeftijd wordt het lastiger om snel te anticiperen op wat er op de weg gebeurt. Daarnaast kan een gebrek aan ervaring een duidelijke oorzaak. Als beginnende automobilist kan het behoorlijk spannend zijn om voor het eerst zonder je rijinstructeur op pad te gaan. Plotseling sta je er alleen voor en moet je zelf je keuzes maken. Dat kan onzekerheid oproepen en op den duur er zelfs voor zorgen dat je rijangst ontwikkelt.
Ook een gebrek aan routine speelt hierin een rol. Want hoe langer je het autorijden laat voor wat het is, hoe lastiger het is om weer de weg op te gaan.
Hoe kan rijangst zich uiten?
Angsten gaan vaak samen met symptomen. En omdat we allemaal verschillend zijn, kan ook rijangst zich op verschillende manieren uiten. Al zie je wel overeenkomsten. Je kan het volgende herkennen wanneer je last hebt van rijangst:
- Lichamelijke klachten
Angst brengt niet alleen bepaalde gedachten met zich mee, maar uit zich ook lichamelijk. Je lichaam schakelt als het ware over op een vecht-of vluchtmodus. Dat geldt ook bij rijangst. Je kunt dan last krijgen van klachten zoals trillen, zweten, hartkloppingen, benauwdheid of duizeligheid. - Vermijden
Rijangst kan zich ook uiten in het vermijden van specifieke situaties. Wat dacht je bijvoorbeeld van de snelweg of rijden in het donker? Wist je dat ongeveer 10% van de mensen zoveel mogelijk de snelweg vermijdt? Vermijden lijkt een snelle en makkelijke oplossing, maar eigenlijk houdt het de angst in stand en ga je je nog onzekerder voelen. - Belemmering dagelijks leven Rijangst kan verschillende belemmeringen veroorzaken, bijvoorbeeld op je werk of in je sociale leven. Je wordt afhankelijker van de mensen om je heen of het wordt lastiger om zelfstandig bepaalde plekken te bereiken.
Kun je rijangst overwinnen?
Als je rijangst hebt, wil je misschien helemaal niet horen dat je achter het stuur moet kruipen. Toch is het een geruststellende gedachte dat het mogelijk is om je rijangst te overwinnen. Rijangst kun je overwinnen door het in kleine stapjes aan te pakken. Denk aan een korte autorit of rijden op een rustig, afgelegen terrein. Je kunt ook iemand vragen om met je mee te gaan. Rijangst blijft vaak in stand doordat er een vicieuze cirkel ontstaat: hoe langer je het autorijden uitstelt, hoe groter de drempel wordt. En daar hoef je je niet voor te schamen, want dat gebeurt niet bewust.
De meest effectieve behandelvorm bij rijangst is cognitieve gedragstherapie (CGT) via een psycholoog. Daarin leer je:
– Helpende en niet-helpende gedachten herkennen
– Anders omgaan met angstgevoelens
– Stapsgewijs blootstellen (exposuretherapie) aan spannende situaties
Ook zijn er coaches en rijinstructeurs die gespecialiseerd zijn in rijangst. Je oefent dan in een veilige setting, met iemand die gewend is om met angst om te gaan. Vaak combineren ze coaching met praktijk.
Zoals je leest sta je er niet alleen voor om met rijangst aan de slag te gaan. Hoe fijn is dat!
Dit artikel is geschreven door Kimberly van Kesteren, vrijwilliger bij de ADF stichting
