Met knikkende knieën zette ik de laatste stap op de ladder. In de afgelopen weken heb ik al meerdere keren op de steiger gestaan om de kozijnen in onze vier-en-een-halve meter hoge woonkamer op te schuren, schoon te maken en te schilderen, dus ik ben al heel wat gewend, maar dat ene kozijn… Ik kon er net niet bij met de steiger, dus die moest met de trap en dat was toch een stuk spannender. Met lichte paniek in mijn stem roep ik ‘Ronald, kan je even komen?!’ en het volgende gesprek vindt plaats:

Ronald onderaan de trap: ‘Ja lieverd, ik ben er. Zeg het eens’
Ik: ‘Kun je alsjeblieft onderaan de trap blijven staan, ik vind dit wel een beetje spannend zo hoog.’
Ronald ‘Dat is toch helemaal niet nodig, de trap staat stevig en hij is geblokkeerd met de steiger, er kan niks gebeuren.’
Ik: ‘Ja maar het voelt gewoon niet fijn, ik moet me helemaal uitrekken op het puntje van de trap. Ik mis houvast’
Ronald: ‘Zal ik het dan doen? Ik kan het wel even van je overnemen.’
Ik ‘Nee dat wil ik niet, ik wil het zelf doen.’
Ronald: ‘Oké, prima, maar wat doe ik hier dan? Ik kan je echt niet opvangen als je valt…’
Ik ‘Het geeft me gewoon een veilig gevoel dat je daar staat.’
Ronald: ‘Fijn dat ik jou dat gevoel kan geven.’
Dit gesprek is me zo bijgebleven, omdat er zoveel inzit… Ronald wil graag helpen, hij stelt me gerust, biedt aan om het van me over te nemen en is blij dat hij iets voor me kan doen. Helpen zit in onze aard, we doen het graag voor de mensen van wie we houden, dat geeft voldoening.

In gesprek met naasten
Regelmatig spreek ik naasten die vertellen over hun dagelijks leven. Een moeder die haar zoon met smetvrees helpt bij het openen van een deur en het wassen van zijn handen. Een volwassen zoon, die boodschappen doet voor zijn moeder, omdat zij de deur niet meer uit durft. Een vrouw die geen mensen meer thuis uitnodigt, omdat het teveel is voor haar man. Op zich lijken het ‘kleine dingetjes’ die je even voor een ander doet, maar als de angst- of dwangklachten van je partner, of kind langer aanhouden en als de zorg steeds intensiever wordt, kan dit druk op je relatie geven.

Het doet me denken aan de ziekenhuis serie ‘New Amsterdam’. In deze serie wordt Dokter Max Goodwin de nieuwe directeur van het ziekenhuis. Hij voert een nieuw beleid in waarbij hij zelf veel op de werkvloer is: het personeel spreekt hem voortdurend aan en vraagt hem van alles. Zijn standaard antwoord: “Hoe kan ik helpen?” In het begin is het inspirerend om te zien hoe deze ‘hands on’ directeur het ziekenhuis draaiende houdt, maar in de loop van de serie zie je langzaam aan hoeveel energie het hem kost. Ook Dokter Goodwin is maar mens en heeft zijn beperkingen.

Zo werkt het ook met naasten van mensen met een psychische kwetsbaarheid. Wanneer smetvrees ervoor zorgt dat er weerstand komt tegen lichamelijk contact, komt de intieme relatie met je partner onder druk te staan. Aan de ene kant wil je rekening houden met je partner, aan de andere kant heb je ook je eigen behoefte aan contact en kun je het gevoel hebben dat je leeg loopt.
Als je kind je elke avond uren nodig heeft om handelingen uit te voeren voor het slapen gaan (controleren, tikken, tellen, woorden herhalen) komt de relatie met je andere kinderen en je partner onder druk te staan. De aandacht gaat vaak naar het kind waar je je zorgen om maakt en je hebt minder tijd en energie voor je andere kind(eren), je partner en jezelf.

‘Ik gun hem zoveel beter’
Van de week sprak ik een man die vertelde dat zijn broer een angststoornis heeft. Hij vertelde me: “Ik gun hem zoveel beter, omdat ik weet hoe het leven ook kan zijn”. Dat is het ook vaak hè, als naaste gun je de ander zoveel meer en beter en zie je heel veel oplossingen. Het voelt dan zo machteloos om van de zijlijn toe te kijken hoe de ander verder in de put komt.

Totdat we er zelf bij neervallen.
Dus gaan we helpen. Helpen door te luisteren, te praten, gerust te stellen, dingen over te nemen. Helpen vanuit empathie, we voelen mee met de ander. Helpen om ons eigen gevoel van onmacht weg te nemen. Helpen totdat we er zelf bij neer vallen. En wie vangt ons dan op? Er is een grens aan wat je als naaste voor de ander kunt betekenen en laat dat nou net een van de lastige dingen zijn waar je als naaste tegenaan loopt: het voelen van je eigen grenzen en bewaken van je eigen grenzen.

We hebben dan ook bij de ADF Stichting besloten om een groep voor naasten op te starten om dit soort thema’s te bespreken. In het najaar start de supportgroep. Lijkt het jou ook fijn om met anderen in contact te komen die ook een naaste hebben met psychische problemen? Stuur dan een mail naar; lotgenotencontact@adfstichting.nl .

Ellemieke is moeder van twee puberende zoons en ze werkt als coördinator voor lotgenotencontact en trainingen bij de ADF Stichting. Zelf heeft ze ervaring met angstklachten en PTSS in haar jeugd en haar man heeft last van dwang. 

Wij Nederlanders zien onszelf graag als open en spontaan. We zeggen wat we denken, vrijheid van meningsuiting is erg belangrijk. Toch lijkt er een taboe te heersen op het praten over je gevoelens, dat voelt kwetsbaar. Brene Brown zegt in haar boek ‘De kracht van kwetsbaarheid’ het volgende: ‘Kwetsbaarheid vormt de kern van alle emoties en gevoelens. Als we voelen, zijn we kwetsbaar. Als we geloven dat kwetsbaarheid hetzelfde als zwakte is, geloven we in feite dat voelen hetzelfde is als zwakte. Als we ons gevoelsleven afsluiten uit angst dat de prijs te hoog is, lopen we weg voor datgene wat ons leven juist richting en zin geeft’

Hoe open zijn wij hier in Nederland echt? Hoe open zijn we over psychische klachten, zoals een angststoornis, burn-out, verdriet en depressie? Hoe open ben ik zelf? Wat wil ik daarmee bereiken?

‘Hoe open ben je?’ vroeg ik een paar weken geleden tijdens een online thema bijeenkomst over angst en dwang bij een bedrijf. ‘Hoe open ben je? Hoe open ben je over je psychische klachten zoals angst, dwang, depressie, stress? En wat zijn de voor- en nadelen?’ Samen met twee ervaringsdeskundige vrijwilligers vertelde ik over de ADF Stichting en gingen we met medewerkers, leidinggevenden en bedrijfsmaatschappelijk werkers in gesprek over hun ervaringen.

Op het beeldscherm zag ik wat handen omhoog gaan van mensen die wilden reageren. Er werden mooie verhalen verteld van mensen die van hun kwetsbaarheid hun kracht hebben gemaakt. Iemand vertelde dat hij last heeft van controledwang en dit kon hij goed inzetten op zijn werk, omdat hij gedegen de boekhouding op orde kreeg. Een ander vertelde dat openheid over haar angst klachten ervoor zorgde dat ze ander werk kreeg wat beter bij haar paste. En er werden ook nadelen besproken, zoals het omgaan met vooroordelen en het gevoel dat je toch niet helemaal voor vol word aangezien door je collega’s. Een collega reageerde door te zeggen dat ze het juist heel fijn vond als mensen open waren, want dan kon ze er rekening mee houden. Mooie gesprekken die zeker nog een vervolg gaan krijgen.

En ik dan? Hoe open ben ik zelf?

‘Hoe open ben ik zelf’ vroeg ik me twee weken geleden af, toen ik naar de fysiotherapeut moest en hij mijn pijnlijke beenspieren los masseerde. We hadden het over mijn werk bij ADF en hij vroeg me of ik zelf bekend was met angst of dwangklachten. Ik kom al jaren bij hem als ik een blessure heb en ik besloot om open te zijn. ‘In mijn jeugd heb ik last gehad van de angst om ziek te worden. Ik was een rebelse puber, maar van binnen was ik een heel onzeker meisje. Na een trauma kreeg ik last van PTSS klachten, daarvoor heb ik therapie gehad. Deze behandeling heeft me ook geholpen bij mijn angstklachten…’ Gespannen wachtte ik zijn reactie af. Hij leefde mee en vroeg naar de therapie die ik gevolgd had, terwijl mijn spieren verder ontspanden onder zijn professionele handen.

Eigenlijk ben ik altijd wel open. Als het ter sprake komt, vertel ik open over wat ik heb meegemaakt en waar ik last van heb (gehad). De reacties van mensen zijn heel verschillend; sommige mensen schrikken van mijn eerlijkheid; anderen leven mee en vragen door en veel mensen vertellen hun eigen verhaal. Wanneer ik me kwetsbaar opstel, geef ik onbewust toestemming aan anderen om dat ook te doen. Vriendschapsbanden verdiepen, familie voelt hechter en op mijn werk heb ik echt het gevoel dat ik mezelf kan zijn.

Op mijn werk bij de ADF Stichting kan ik open zijn. Open over mijn angstklachten en PTSS van vroeger, over mijn kwetsbaarheden nu en over Ronald zijn OCD. Het doet iets met mijn gevoel nu ik zo open ben. Het is alsof er een soort last van mijn schouders is, ik hoef niet meer ‘te doen alsof’. De gesprekken die we hebben op mijn werk hebben een diepere laag, zijn eerlijk, puur. En niet alleen op mijn werk ben ik opener geworden, ook bij vrienden, familie, op de sportschool, bij verjaardagen, overal waar angst of dwang ter sprake komt, ben ik open.

Naar schatting krijgt een derde van de Nederlanders ergens in zijn leven te maken met psychische kwetsbaarheid. Veel mensen hebben het gevoel dat ze de enige zijn en dat voelt heel eenzaam. Toen ik mij als puber terugtrok in mijn eigen angstige wereld en als een zombie door het leven ging, dacht ik echt dat ik de enige was en dat er niemand was die me begreep. Totdat ik voor het eerst iemand in vertrouwen nam.

De eerste keer…

De eerste keer dat ik echt open was in mijn leven zal ik nooit vergeten. Op mijn 17de werd ik smoorverliefd op een jongen en we kregen verkering. We waren een maand of vier samen toen ik het tijd vond om meer over mezelf te vertellen. Het voelde alsof ik mijn eigen huid eraf schraapte en mezelf op een presenteerblaadje aan hem gaf. Tijdens een wandeling vertelde ik hem over mijn pittige jeugd en het trauma wat ik had meegemaakt. Ik zei tegen hem dat ik ‘gebroken’ was, ik had therapie gevolgd en de stukken aan elkaar gelijmd, maar zou de littekens blijven voelen. Ik wilde dat hij wist waar hij aan begon als we verder wilden gaan met de relatie en ik vroeg hem of hij echt met mij samen wilde zijn, ook al had ik zoveel meegemaakt….Dit was een van de meest kwetsbare momenten in mijn leven….

Wat ik wilde bereiken met ‘open zijn’? Het kwetsbare moment dat ik hierboven omschrijf was om te checken of de verkering uit kon groeien tot een serieuze relatie. Het resultaat: We hebben vorige week gevierd dat we 25 jaar samen zijn. Mijn ontwikkeling ging van ‘gebroken en kwetsbaar’ naar ‘authentiek en open’. Wat ik nu wil bereiken met ‘open zijn’? Ik hoop daarmee de taboe en schaamte te doorbreken. Als ik kwetsbaar mag zijn, mag jij dat ook. Samen zijn we sterk in onze kwetsbaarheid. Kwetsbaarheid creëert verbondenheid. Als iemand jou in vertrouwen neemt en open verteld over zijn of haar kwetsbaarheid, hoop ik dat je het kunt beschouwen als een compliment en een mogelijkheid om de relatie te verdiepen.

Foto van Eline van Rijn

BLOG ELLEMIEKE

Schaamte. Het idee dat je, in de ogen van een ander, compleet waardeloos bent en je geeft die ander daarin gelijk… Iedereen kent het gevoel: een pijnlijke, negatieve en zelfbewuste emotie. Je voelt je minderwaardig, je voelt je uitgesloten. Je wilt door de grond zakken om de blik van de ander te vermijden. Toen ik zocht naar het woord ‘schaamte’ kwam ik een artikel van Jop van Kempen in Parool tegen, met deze boodschap. Pfff dat raakte me wel.

Veel mensen die voor het eerst contact opnemen met de ADF Stichting schamen zich voor hun klachten. Ze zijn bang om veroordeeld en buitengesloten te worden door anderen. Er heerst nog steeds een taboe op het bespreken van psychische klachten en dat is jammer, want openheid kan zo goed helpen.

Vorige week hebben we de eerste virtuele Bibberbar geopend. Hier kunnen lotgenoten terecht voor het bespreken van hun angstklachten. We delen open waar we tegenaan lopen en dat kan ook grappig zijn. Iemand vertelde waar ze last van had en een ander reageerde: “Oh dat is zo fijn, oh wacht nee, zo bedoel ik het niet. Ik heb hier zelf ook last van en ik dacht dat ik de enige was” Er wordt gelachen en er is ruimte voor verdriet, frustraties en andere verhalen. We weten hoe het is, dat maakt het laagdrempelig, toegankelijk en gelijkwaardig.

Schaamte is zo’n vervelend gevoel, waarbij je het jezelf ook kwalijk kunt nemen dat je iets zegt of doet. Dat wordt in stand gehouden door (onbedoeld) vervelende opmerkingen van anderen, zoals “Het is toch helemaal niet nodig dat je je zo druk maakt, dat moet je gewoon loslaten en aan wat anders denken.” Als het zo makkelijk was, dan waren we al lang van de klachten af. Het is alsof je een dag na het ongeluk tegen iemand met een gebroken been zegt: “Joh, ga er maar weer op lopen, komt vast goed.” Een gebroken been en psychische klachten hebben behandeling en tijd nodig om te genezen.

Schaamte kan je eenzaam en somber maken. Wanneer je voorbij de schaamte gaat en voor het eerst gaat vertellen, zul je ontdekken dat er zoveel meer mensen herkennen wat je zegt. Een paar jaar geleden heb ik besloten om voorbij mijn schaamte te gaan en open te vertellen over mezelf, mijn angsten en mijn ervaringen. In het begin klein en alleen met vrienden en familie. Later groot, door presentaties te geven, verhalen te schrijven op social media en erover te praten met iedereen die het interesseert. De reacties waren (en zijn) zo mooi. Mensen reageren zo lief en respectvol. Ik ervaar zoveel (h)erkenning en medeleven. En er gebeurt nog iets bijzonders: doordat ik mij kwetsbaar opstel, durven anderen hun eigen verhaal te delen. Inmiddels kan ik uit ervaring zeggen dat iedereen zijn eigen verhaal heeft. Dit met elkaar delen maakt ons tot de sociale dieren die we zijn.

Een maand geleden namen een paar studenten contact op met de ADF Stichting over het onderwerp schaamte bij angst en dwangklachten. Los van elkaar hadden zij alle drie hetzelfde onderwerp gekozen voor hun afstudeerprojecten. Super leuk en het was ook een van de redenen dat ik dit thema heb gebruikt voor mijn blog. Heb jij dwangklachten en merk je dat je last hebt van schaamte? Wil jij ze meehelpen aan het onderzoek van een van deze studenten? Vul dan de onderstaande enquête in, het linkje staat onder het blog.

Deze blog wil ik afsluiten met een stuk tekst uit het boek ‘De Keuze’ van Edith Eger: ‘Het tegenovergestelde van depressie is expressie; wat uit je lichaam komt maakt je niet ziek, het is wat binnen blijft. Oordeel dan ook niet over een gevoel, van jezelf of een ander. Een gevoel is een gevoel. Er is geen juist of verkeerd gevoel. Het is gewoon een gevoel.’

Heb je behoefte om je ervaringen te delen? Doe een keer mee met de Bibberbar, geef je op voor een lotgenotengroep, of bel naar de telefonische hulpdienst. Meer informatie vind je op de website van de ADF Stichting. https://adfstichting.nl

Enquete Jolien Schaapdonk:
Op dit moment volgt zij het laatste jaar van de opleiding Social Work. Voor het eindonderzoek van deze opleiding heeft ze het onderwerp OCD en schaamte gekozen. In het onderzoek staat de volgende vraag centraal: ‘Welke rol heeft schaamte bij iemand met OCD en welke behoefte is er met betrekking tot het verminderen van schaamte’. Zou je de enquête willen invullen? De enquête wordt anoniem ingevuld en de verzamelde gegevens worden uitsluitend voor het onderzoek gebruikt. De enquête bevat 28 vragen en het invullen van de enquête neemt ongeveer vijf minuten in beslag.
Alvast bedankt voor het invullen!

In haar eerste blog vertelt Ellemieke over haar angst voor ziektes en hoe ze hiermee om heeft leren gaan. Nu helpt ze anderen hiermee bij de ADF stichting.